HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CƠ SỞ CÁC TỈNH MIỀN TÂY NAM BỘ - THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

                                                              GS,TS LÊ HỮU NGHĨA

            Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng,

Giám đốc Học viện Chính trị-Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh

(Báo cáo đề dẫn Hội thảo khoa học do Học viện Chính trị-Hành chính    quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Thành ủy thành phố Cần Thơ tổ chức ngày 25-11-2008 tại thành phố Cần Thơ).

Kính thưa các đồng chí đại biểu,

Hôm nay, Học viện Chính trị-Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Thành ủy thành phố Cần Thơ tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Hệ thống chính trị cấp cơ sở các tỉnh miền Tây Nam Bộ - Thực trạng và giải pháp”. Trước hết, tôi xin nhiệt liệt chào mừng các đồng chí đại biểu về tham dự hội thảo, chúc hội thảo thành công tốt đẹp.

Thưa các đồng chí!

Xây dựng và kiện toàn hệ thống chính trị là vấn đề được Đảng ta quan tâm từ sớm, đặc biệt là từ khi Đảng ta trở thành Đảng cầm quyền. Xây dựng và không ngừng hoàn thiện hệ thống chính trị nói chung và hệ thống chính trị cấp cơ sở nói riêng là đòi hỏi khách quan của chính sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, là điều kiện tất yếu đảm bảo cho sự thành công của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

Sau khi giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, cả nước cùng thực hiện nhiệm vụ chiến lược là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Do nhận thức chưa đầy đủ về thời kỳ quá độ và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, chúng ta mắc sai lầm chủ quan nóng vội, đẩy nhanh cách mạng về quan hệ sản xuất, đã bất chấp qui luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, muốn nhanh chóng xoá bỏ thành phần kinh tế tư nhân, cá thể, xác lập quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa dưới hai hình thức sở hữu công cộng về tư liệu sản xuất: sở hữu nhà nước và sở hữu tập thể.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng năm 1986 là mốc lịch sử đánh dấu bước ngoặt của cách mạng nước ta, đưa đất nước bước vào thời kỳ đổi mới. Đảng ta lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm, đồng thời từng bước thực hiện đổi mới hệ thống chính trị. Nền kinh tế dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, vận hành theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung bao cấp đã chuyển đổi thành nền kinh tế nhiều thành phần, nhiều hình thức sở hữu, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước định hướng xã hội chủ nghĩa. Cùng với những biến đổi về kinh tế, hệ thống chính trị cũng thay đổi phù hợp với biến đổi kinh tế.

Bên cạnh đó, cuộc đấu tranh giai cấp trên phạm vi thế giới vẫn diễn ra quyết liệt, các thế lực thù địch của chủ nghĩa xã hội trong và ngoài nước thực hiện âm mưu “diễn biến hoà bình” nhằm xoá bỏ chế độ xã hội chủ nghĩa, xoá bỏ sự lãnh đạo của Đảng, dùng mọi thủ đoạn tấn công vào hệ thống chính trị từ trung ương đến cơ sở. Bắt nguồn từ tầm quan trọng của cơ sở, cho nên xây dựng và củng cố hệ thống chính trị cấp cơ sở là một trong những nhiệm vụ quan trọng để giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế-xã hội, đập tan âm mưu của các thế lực thù địch, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Hội nghị Trung ương năm khoá IX, năm 2002, đã ra Nghị quyết về “Đổi mới, nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn”. Trong những năm qua, chúng ta đã đạt được nhiều thành công trong việc xây dựng và củng cố hệ thống chính trị cấp cơ sở, qui chế dân chủ cơ sở được thực thi, đem lại sự đồng thuận xã hội, ổn định chính trị, phát triển kinh tế-xã hội, đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị cấp cơ sở ngày càng được đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao trình độ lý luận chính trị, chuyên môn, được rèn luyện, thử thách và trưởng thành trong thực tiễn. Tuy nhiên, đứng trước nhu cầu, nhiệm vụ của giai đoạn cách mạng mới, hoạt động của hệ thống chính trị cấp cơ sở bộc lộ nhiều hạn chế, trong đó chưa xây dựng được cơ chế hoạt động có hiệu quả cao giữa các bộ phận cấu thành của hệ thống chính trị cấp cơ sở, có một số nơi còn mất dân chủ, mất đoàn kết, tiêu cực, tham nhũng. Chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị cấp cơ sở còn bất cập trước đòi hỏi của thực tiễn. Đây không chỉ là những khó khăn, thách thức trong quá trình phát triển, mà còn là những hạn chế, sai lầm do ý thức chủ quan của tập thể, cá nhân trong hệ thống chính trị cấp cơ sở.

Đổi mới tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị cấp cơ sở là một bộ phận quan trọng trong công cuộc đổi mới hệ thống chính trị của nước ta nhằm nâng cao hơn nữa vai trò lãnh đạo của tổ chức cơ sở Đảng, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước của chính quyền cơ sở và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.

Thưa các đồng chí!

Xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) được xác định là cấp cơ sở trong hệ thống bốn cấp quản lý hành chính nhà nước ở nước ta hiện nay, gồm: cấp Trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã. Hệ thống chính trị là một chỉnh thể thống nhất từ Trung ương đến cơ sở, đồng thời ở mỗi cấp lại có hệ thống chính trị tương ứng. Hệ thống chính trị cấp cơ sở bao gồm các tổ chức Đảng, chính quyền, các đoàn thể chính trị - xã hội hoạt động trên địa bàn xã, phường, thị trấn.

Xã, phường được xem là cơ sở của xã hội, là nơi cư trú, sinh sống của người dân, nơi thực thi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, là cầu nối trực tiếp giữa dân với Đảng. Mối quan hệ công tác của hệ thống chính trị cấp cơ sở thể hiện trong cơ chế tổ chức, nội dung và phương thức hoạt động: tổ chức Đảng có vai trò hạt nhân lãnh đạo của hệ thống chính trị cơ sở, chính quyền xã, phường có vai trò quản lý nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên bao gồm Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Nông dân, Hội liên hiệp Phụ nữ và Hội Cựu chiến binh, Liên đoàn lao động,... có vai trò đoàn kết, tập hợp quần chúng tham gia vào các hoạt động xây dựng và phát triển đất nước, thực hiện dân chủ cơ sở.

Vùng Tây Nam Bộ là địa bàn chiến lược, có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Các tỉnh Tây Nam Bộ nước ta gồm 12 tỉnh và thành phố Cần Thơ, diện tích tự nhiên 4 triệu ha, với dân số 17,3 triệu người, 4 dân tộc sinh sống ở khu vực này là Kinh, Khơ me, Chăm và Hoa. Số đơn vị hành chính tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2007 gồm 123 quận, huyện, thị xã và thành phố trực thuộc tỉnh với 1.576 phường, xã và thị trấn.

Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của tổ chức Đảng các cấp, hệ thống chính trị cấp cơ sở các tỉnh Tây Nam Bộ đã không ngừng được tăng cường, củng cố và hoàn thiện, góp phần không nhỏ vào những thành tựu về phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa,...của từng địa phương. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, đặc biệt là do bối cảnh mới của tình hình thực tiễn hiện nay, hệ thống chính trị cấp cơ sở các tỉnh Tây Nam Bộ cũng đã bộc lộ không ít những hạn, chế, yếu kém cần phải sớm được khắc phục.

Chính vì vậy, hội thảo khoa học hôm nay cần đánh giá sát đúng thực trạng tình hình, chỉ ra những mặt thành công, làm tốt và những mặt hạn chế, yếu kém, phân tích làm rõ nguyên nhân, nhất là nguyên nhân về các mặt hạn chế, yếu kém, khuyết điểm; từ đó rút ra bài học; đề xuất các phương hướng, giải pháp cụ thể, có tính khả thi để củng cố và tăng cường hệ thống chính trị cấp cơ sở; kết hợp chặt chẽ việc xây dựng, củng cố tổ chức Đảng với xây dựng và phát huy vai trò của chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể, đổi mới phương thức hoạt động của các bộ phận trong hệ thống chính trị, bảo đảm ổn định chính trị-xã hội, thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội, giữ vững quốc phòng-an ninh theo tinh thần Nghị quyết Đại hội X của Đảng.

Ban tổ chức Hội thảo xin nêu một số vấn đề để các đồng chí tham dự cuộc Hội thảo trao đổi ý kiến với tinh thần cởi mở, dân chủ, xây dựng. Các ý kiến này sẽ được tổng hợp và kiến nghị với Đảng, Nhà nước ở Trung ương và ở địa phương để có những chủ trương, giải pháp cụ thể chỉ đạo về vấn đề này. Cụ thể là một số vấn đề chủ yếu sau:

 - Đánh giá đúng tình hình chính trị-xã hội ở địa phương mình; vai trò và hoạt động của hệ thống chính trị cấp cơ sở, các tổ chức cơ sở Đảng, chính quyền, Mặt trận, đoàn thể, đội ngũ cán bộ, đảng viên ở cơ sở trong quá trình đổi mới, chủ yếu từ năm 2001 đến nay.

- Phân tích nguyên nhân của các mặt yếu kém, khuyết điểm của hệ thống chính trị ở cơ sở, trong đó cần làm rõ những nguyên nhân chủ quan.

- Chủ trương, giải pháp của cấp ủy, chính quyền, đoàn thể ở các cấp đã tiến hành từ năm 2001 đến nay như thế nào và kết quả đạt được ra sao? Những kinh nghiệm về hoạt động của hệ thống chính trị ở cấp cơ sở (Tăng cường vai trò lãnh đạo của cấp ủy Đảng, vai trò quản lý của chính quyền cơ sở, xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở; công tác tuyên truyền, phát động quần chúng; đưa cán bộ về cơ sở; tổ chức kết nghĩa giữa các ngành và địa phương; xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ, quy ước ở các làng, khu dân cư...).

- Kiến nghị bổ sung những chủ trương, chính sách chung của Đảng và Nhà nước về kinh tế, xã hội đối với các tỉnh miền Tây Nam Bộ, tạo điều kiện để xây dựng, củng cố hệ thống chính trị cơ sở, gắn với đặc thù về điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội-văn hóa, dân tộc-tôn giáo.

Đặc biệt, đề nghị các đồng chí tập trung những vấn đề sau:

+ Làm rõ các nhân tố tác động chủ yếu đến việc xây dựng và củng cố hệ thống chính trị cấp cơ sở các tỉnh miền Tây Nam Bộ.

+ Về công tác chính trị tư tưởng: Làm thế nào để củng cố và nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân về nhiệm vụ chung là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa? Làm thế nào để làm tốt hơn nữa công tác tuyên truyền đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong nhân dân; xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc; nâng cao tinh thần cảnh giác cách mạng, đấu tranh chống những luận điệu xuyên tạc, kích động, gây chia rẽ của các thế lực thù địch?

+ Về xác định mô hình tổ chức hệ thống chính trị cơ sở phù hợp với điều kiện lịch sử, truyền thống các dân tộc ở khu vực Tây Nam Bộ. Đổi mới phương thức hoạt động của hệ thống chính trị như thế nào?

Làm thế nào để tăng cường vai trò lãnh đạo, sức chiến đấu của các Đảng bộ, chi bộ trong sự nghiệp phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, cải thiện đời sống nhân dân, bảo đảm quốc phòng và an ninh? Làm thế nào để làm tốt công tác phát triển đảng viên, nhất là trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có đồng đồng bào theo đạo? Làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở? Vai trò của thôn, làng và cơ cấu tổ chức của bộ máy chính quyền thôn, làng thế nào cho phù hợp? Đổi mới tổ chức và hoạt động của Mặt trận và các đoàn thể chính trị-xã hội như thế nào?

+ Về cơ chế hoạt động của hệ thống chính trị cấp cơ sở. Chúng tôi đề nghị các đại biểu thảo luận về đổi mới cơ chế hoạt động của hệ thống chính trị cấp cơ sở nhằm tăng cường sự gắn kết giữa Đảng với chính quyền và nhân dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân đồng thời tăng cường sức mạnh, chất lượng và hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị cấp cơ sở.

+ Về chiến lược phát triển nguồn nhân lực cho hệ thống chính trị cấp cơ sở - nhân tố quyết định sự phát triển của hệ thống chính trị cấp cơ sở. Vấn đề đặt ra là, làm thế nào để có thể lựa chọn những người đủ tiêu chuẩn về phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực chuyên môn vào các cơ quan lãnh đạo của Đảng, chính quyền và các đoàn thể nhân dân.

+ Về xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở: Làm thế nào để làm tốt công tác tạo nguồn, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ ở các xã, phường, thôn, làng, nhất là cán bộ người dân tộc thiểu số? Có biện pháp gì mới về tổ chức trường, lớp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ ở từng địa phương và toàn vùng?

Về qui hoạch đào tạo, bồi dưỡng, bầu và bổ nhiệm cán bộ vào các chức danh lãnh đạo trong hệ thống chính trị, đề nghị các đại biểu phân tích và đề xuất đổi mới nội dung chương trình đào tạo, bồi dưỡng, nhất là phân tích nội dung chương trình đào tạo cán bộ trong các trường chính trị hiện nay.

+ Về sự chỉ đạo của cấp trên: Làm thế nào để cải tiến và tăng cường sự chỉ đạo một cách nhạy bén và sáng tạo của các cấp ủy, chính quyền, các ban chấp hành đoàn thể cấp trên đối với việc xây dựng, củng cố hệ thống chính trị, tổ chức Đảng, chính quyền và đoàn thể ở cơ sở? Làm thế nào để khắc phục được tình trạng quan liêu, xa dân, không sát thực tiễn ở cơ sở?

+ Những đề xuất, kiến nghị về bổ sung các chế độ, chính sách của Đảng và Nhà nước về xây dựng hệ thống chính trị, phát triển kinh tế -xã hội, về giải quyết các vấn đề dân tộc và tôn giáo, về xây dựng đội ngũ cán bộ và việc tăng cường đội ngũ cốt cán ở cơ sở như thế nào cho tốt.

+ Về việc tăng cường cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật hiện đại cho hoạt động của hệ thống chính trị cấp cơ sở. Đây cũng là một nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị, nhất là trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập quốc tế hiện nay. Chúng tôi đề nghị các đại biểu thảo luận về ứng dụng công nghệ mới, trong đó cần thiết phải sử dụng công nghệ thông tin vào các hoạt động của tổ chức Đảng, chính quyền và các đoàn thể nhân dân.

Ban tổ chức Hội thảo mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các đồng chí vừa để góp phần vào việc đổi mới, tăng cường sự chỉ đạo của các cấp ủy cấp trên, vừa để trực tiếp trao đổi, học tập kinh nghiệm lẫn nhau nhằm góp phần tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị  cấp cơ sở ở Tây Nam Bộ.

Cuối cùng xin chúc sức khỏe các đồng chí, chúc hội thảo thành công tốt đẹp.