Thực hiện Thông báo số 162-TB/TW ngày 10-6-2008 của Ban Bí thư về việc sắp xếp tổ chức các đơn vị nghiên cứu, giảng dạy, sự nghiệp của Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh và các ban Đảng ở Trung ương và Nghị định số 129/2008/NĐ-CP ngày 17-12-2008 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, ngày 26-6-2009, tại Hà Nội, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh đã tổ chức Lễ công bố Quyết định thành lập Học viện Xây dựng Đảng trực thuộc Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh.
Dự Lễ công bố quyết định thành lập Học viện Xây dựng Đảng có các đồng chí: GS, TS Lê Hữu Nghĩa, Uỷ viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng uỷ, Giám đốc Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh; Trịnh Long Biên, Uỷ viên Trung ương Đảng, Phó chủ nhiệm Uỷ ban Kiểm tra Trung ương cùng các đồng chí phó giám đốc Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, đại diện lãnh đạo các Ban của Đảng, lãnh đạo các đơn vị chức năng của Học viện, các cơ quan thông tấn, báo chí của Đảng ở Trung ương và Hà Nội.
Theo quyết định số 1653/QĐ-HVCT-HCQG ngày 22-6-2009 của Giám đốc Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Học viện Xây dựng Đảng thực hiện các chức năng giảng dạy chuyên ngành xây dựng Đảng, góp phần đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo quản lý chủ chốt trung, cao cấp, công chức hành chính, công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của các đơn vị sự nghiệp công lập, thành viên Hội đồng quản trị, tổng giám đốc, phó tổng giám đốc, giám đốc, phó giám đốc doanh nghiệp nhà nước và các đối tượng khác...
Học viện Xây dựng Đảng còn thực hiện chức năng nghiên cứu khoa học lý luận Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách và pháp luật của Đảng, Nhà nước về Chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên CNXH ở Việt Nam; tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận, góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc xây dựng, hoàn thiện đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước; đấu tranh chống các quan điểm thù địch, sai trái trong lĩnh vực xây dựng Đảng và các hoạt động của lãnh đạo Đảng; tham gia các chương trình, đề tài lớn của Đảng và Nhà nước.
Cơ cấu tổ chức của Học viện Xây dựng Đảng gồm 9 khoa, phòng, gồm:
1- Khoa Lý luận về Đảng và xây dựng Đảng
2- Khoa Công tác tư tưởng
3- Khoa Công tác tổ chức
4- Khoa Công tác kiểm tra, giám sát
5- Khoa Công tác dân vận
6- Khoa Công tác văn phòng cấp uỷ
7- Phòng Quản lý đào tạo
8- Phòng Quản lý khoa học
9- Văn phòng
Đồng chí TS Nguyễn Minh Tuấn, nguyên Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Quảng Ninh được bổ nhiệm làm Giám đốc Học viện. Các đồng chí: TS Đặng Đình Phú, TS Ngô Huy Tiếp, nguyên Phó viện trưởng Viện Xây dựng Đảng được bổ nhiệm làm Phó giám đốc Học viện. Học viện Xây dựng Đảng có trụ sở tại 56B Quốc Tử Giám, Hà Nội và đi vào hoạt động từ 1-7-2009.